Przetwarzanie informacji wzrokowej to sposób w jaki mózg odbiera interpretuje i organizuje informacje docierające przez zmysł wzroku. Obejmuje to cały proces- od momentu, gdy oczy zarejestrują obraz, aż do chwili, gdy mózg nada mu znaczenie i podejmuje działanie. Składowe przetwarzania informacji wzrokowej: analiza wzrokowa, integracja wzrokowo-motoryczna, orientacja przestrzenna.
Analiza wzrokowa to zbiór umiejętności pozwalających na rozpoznawanie i interpretację informacji wizualnych, obejmuje zdolność do odróżniania elementów, identyfikowania istotnych cech wśród detali, określenia całości na podstawie części informacji, korzystania z wyobraźni wzrokowej w celu przywołania obrazów oraz utrzymywania koncentracji podczas zadań opartych na wzroku.
Składowe analizy wzrokowej:
•Dyskryminacja wzrokowa: umiejętność rozpoznawania cech obrazu, takich jak kształt, położenie, wielkość i kolor
•Domykanie wzrokowe: zdolność do odtworzenia całości obrazu na podstawie jego części.
•Pamięć wzrokowa: zdolność do rozpoznania i przywołania informacji wzrokowej.
•Stałość formy: zdolność do rozpoznania i nazwania obiektu bez względu na jego wielkość, ułożenie, kolor i kontekst w jakim jest przedstawiony.
•Figura-tło: zdolność do uchwycenia obrazu z tła i skupienia się na nim.
Zaburzenia w analizie wzrokowej dają takie objawy jak:
- Wolne tempo czytania (z uwagi na słabe rozpoznawanie słów),
- Mylenie podobnych słów,
- Gubienie liter w wyrazie,
- Trudności w nauce alfabetu i zrozumieniu pojęć matematycznych,
- Dokonywanie nadmiernych uogólnień,
- Trudność w zapamiętaniu liter i cyfr.
Orientacja przestrzenna to zdolność mózgu do rozumienia relacji przestrzennych między obiektami- czyli gdziecoś się znajduje, w jakiej pozycji, w jakim kierunku, jak daleko od czegoś . To nie tylko widzenie obiektów ale rozumienie przestrzeni i prawidłowe poruszanie się w niej. Wyróżniamy:
Kierunkowość to umiejętność interpretacji prawej i lewej strony, nad/pod, przed/za, w 3 wymiarach przestrzennych.
Lateralizacja to wewnętrzna świadomość lewej i prawej strony.
Bilateralna integracja to zdolność do wykonywania niezależnych i symultanicznych ruchów lewą i prawą stroną.
Zaburzenia orientacji przestrzennej objawy:
- Słaba koordynacja i balans ciała,
- Niezdarność,
- Trudności z nauką matematyki,
- U małych dzieci może występować tendencja do aktywności tylko jedną stroną ciała w danym momencie,
- Trudność w odróżnianiu lewej i prawej strony,
- Nietrzymanie pisma w linii,
- Odwracanie liter i cyfr przy pisaniu i czytaniu.
Integracja wzrokowo-motoryczna to zdolność do integracji (współdziałania) systemu wzrokowego i motorycznego. Mózg łączy to, co widzą oczy, z tym co wykonują ręce lub całe ciało. Podczas pisania i rysowania dziecko dokonuje oceny obrazu (np. litery) w aspekcie kształtu i wielkości i w związku z tym występuje odpowiedź motoryczna polegająca na manipulacji długopisem w celu odtworzenia obrazu.
Kluczowa rola integracji wzrokowo – motorycznej
W edukacji
- pisanie liter cyfr w liniaturze
- Rysowanie kolorowanie w granicach
- Przepisywanie z tablicy
- Wycinanie nożyczkami
- Łączenie punktów, labirynty na kartce
- Układanie puzzli
W ruchu:
- Łapanie i rzucanie piłki
- Trafianie do celu
- Jazda na rowerze
- Budowanie klocków
- Manipulacja drobnymi przedmiotami
W codziennych zadaniach
- Zapinanie guzików
- Nalewanie wody do kubka
- Prowadzenie samochodu
Zaburzona integracja wzrokowo-motoryczna objawia się:
- Wolnym przepisywaniem z tablicy
- Brzydkim pismem
- Nietrzymaniem pisma w linii
- Słabymi wynikami w testach a lepszymi w przypadku odpowiedzi ustnych
Wzrok jest kluczowym czynnikiem odpowiadającym za naukę pisania w pierwszych latach edukacji. U starszych dzieci pisanie opiera się na pamięci mięśniowej, a nie na wzroku. Dziecko może mieć dobry wzrok i dobrą sprawność rąk, a mimo to doświadczać trudności w łączeniu jednego z drugim czyli w integracji wzrokowo-motorycznej
Przetwarzanie wzrokowe odgrywa kluczową rolę w codziennych aktywnościach, zaburzenia tego procesu mogą prowadzić do trudności w nauce czy funkcjonowaniu społeczno-emocjonalnym Objawy mogą obejmować trudności z czytaniem, pisaniem, koordynacją ruchową, a także problemy z rozpoznawaniem twarzy czy orientacją przestrzenną. Wczesna diagnoza i terapia są kluczowe, aby pomóc osobom z tymi zaburzeniami lepiej funkcjonować w życiu
Zaburzenia przetwarzania wzrokowego to grupa zaburzeń, które dotyczą trudności w interpretacji i analizie informacji wizualnych mimo prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku (oczu). Nie są one związane z chorobami oczu, lecz z funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego. Poniżej przedstawiam niektóre rodzaje tych zaburzeń:
- Agnozje wzrokowe brak zdolności do identyfikacji prezentowanych bodźców wzrokowych. Osoba widzi obiekt ale nie potrafi go rozpoznać zinterpretować.
- Akinetopsja dysfunkcja układu wzrokowego w wyniku uszkodzenia kory MT/V5. Pacjenci nie dostrzegają ruchu, tylko zmianę pozycji obiektów.
- Agnozja twarzy brak zdolności do identyfikacji twarzy.
- Zaburzenia percepcji przestrzennej Trudności z orientacją w przestrzeni, rozpoznawaniem relacji między obiektami, kierunkami i odległościami.
- Dysfunkcje rozpoznawania pisma i liter – trudności z odczytem tekstu, pomimo braku problemów z widzeniem i motoryką.
- Zaburzenia koncentracji i uwagi wizualnej problemy z skupieniem uwagi na określonych elementach wizualnych, co utrudnia naukę i codzienne funkcjonowanie.
- Zaburzenia integracji wzrokowo-ruchowej Trudności z koordynacją wzroku i ruchu, np. podczas pisania, rysowania czy gry w piłkę.
- Zaburzenia percepcji kolorów Agnozja barw brak zdolności do postrzegania barw pomimo prawidłowej budowy siatkówki. Zaburzenie na poziomie analizy percepcji barwnej w ośrodkowym układzie nerwowym.
