NIEDOWIDZENIE (AMBLIOPIA)

Jest jednostronnym lub rzadko obustronnym obniżeniem ostrości widzenia po najlepszym skorygowaniu wady wzroku. Niedowidzenie jest efektem nieprawidłowego rozwoju układu nerwowego odpowiedzialnego za wzrok, spowodowanego niewłaściwą stymulacją wzrokową w wczesnym dzieciństwie.

Niedowidzenie wynika z jednej lub kilku przyczyn:

• zez
• wada wzroku, różnowzroczność lub wysoka obustronna wada wzroku
• pozbawienie bodźców wzrokowych w jednym lub obojgu oczach

NIEDOWIDZENIE ZWIĄZANE Z ZEZEM

Niedowidzenie wynika z współzawodnictwa pomiędzy oczami. U małych dzieci z zezem rozwija się tłumienie celem uniknięcia podwójnego widzenia i zamieszania. W następstwie ciągłego tłumienia (gdy zez jest jednostronny) dochodzi do niedowidzenia.

NIEDOWIDZENIE WYNIKAJĄCE Z WAD REFRAKCJI

Ten rodzaj niedowidzenia wynika z braku ostrości obrazu na siatkówce w jednym lub obojgu oczach. Różnowzroczność (gdy wada wzroku jest różna w obu oczach) powoduje jednostronne niedowidzenie a duża wada wzroku w obojgu oczu prowadzi do niedowidzenia obuocznego. Poziom różnowroczności prowadzący do niedowidzenia to zazwyczaj więcej niż 1,50 dptr w nadwzroczności, 2,00dptr w przypadku astygmatyzmu oraz 3,00dptr w przypadku krótkowzroczności. Bardzo często nie wykrywane, gdyż podczas obserwacji obuocznej rodzice jak i dziecko nie zauważają pogorszenia. Niedowidzenie obustronne związane jest z dużą nieskorygowaną wadą wzroku wpływająca na zamazany obraz w obu oczach. Wady sięgające w obu oczach powyżej 4,00-5,00dptr w nadwzroczności i -5,00- -6,00dptr w krótkowzroczności niosą ryzyko wystąpienia niedowidzenia obustronnego.

NIEDOWIDZENIE ZWIĄZANE Z BRAKIEM BODŹCÓW WZROKOWYCH

To najrzadziej występujące niedowidzenie, spowodowane jakąś nieprawidłowością, która uniemożliwia widzenie. Najczęstsze powody to wrodzona lub wcześnie nabyta zaćma, opadająca powieka, zmętnienie rogówki.

W zależności od stopnia obniżenia ostrości możemy je podzielić na dużego, średniego i małego stopnia (wg Bangertera).

• Dużego stopnia niedowidzenie przyjmujemy gdy ostrość jest równa lub poniżej 0,1 ( ok 10% tego co widzi oko bez wady).

• Średniego stopnia niedowidzenie, gdy ostrość jest pomiędzy 0,1-0,3

• Małego stopnia niedowidzenie, gdy ostrość wzroku jest na poziomie 0,3-0,6

Jeśli rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia nastąpi w odpowiednim momencie, niedowidzeniu można zapobiec lub je cofnąć. Regularne badania przesiewowe u dzieci mają ogromne znaczenie, dzięki nim można wykryć niedowidzenie na wczesnym etapie.

Podstawowe badania wykonywane celem wykrycia niedowidzenia to

• badanie ostrości wzroku do dali i bliży (ogromne znaczenie ma zdolność skupienia i współpraca małego badanego)

• badanie ustawienia oczu (na podstawie refleksów lub cover test)

• określenie wady wzroku po porażeniu akomodacji

• badanie okulistyczne przedniego i tylnego odcinak oka, fiksację jednooczną

• badanie widzenia obuocznego i przestrzennego

• zjawiska natłoku i czułości kontrastowej

Leczenie niedowidzenia wymaga:

• usunięcie wszystkich czynników przeszkadzających w widzeniu takich jak zaćma

• całkowitej korekcji wady wzroku, ma to kluczowe znaczenie

• pobudzenia oka niedowidzącego do aktywności

Leczenie poprzez zasłanianie oka zdrowego jest częstą metodą leczenia, poprzez zasłonięcie oka z lepszą ostrością zmuszamy oko niedowidzące do pracy. Stosowane w tym celu obturatory mogą być w formie przyklejanych na skórę plastrów, przesłonek piratek zakładanych na oko lub montowanych na okulary. Można również w tym celu zastosować specjalną nieprzezroczstą soczewkę kontaktową lub okularową matówkę. Rodzaj zalecanej obturacji i czas stosowania zasłaniania ustala prowadzący specjalista, uwzględniając stopień niedowidzenia, wiek. Bardzo ważne są częste kontrole monitorujące postępy leczenia. Czas potrzebny do uzyskania poprawy zależny jest od stopnia niedowidzenia, wieku pacjenta oraz przestrzegania zaleceń.

Leczenie farmakologiczne i optyczne wymaga pogorszenia obrazu w oku lepszym do poziomu uzyskania słabszej ostrości niż w oku niedowidzącym. W przypadku leczenia farmakologicznego pogorszenie ostrości, uzyskujemy poprzez użycie atropiny, w leczeniu optycznym poprzez zastosowanie przekorygowania lub specjalnych filtrów. Pamiętajmy że metodę leczenia dobiera specjalista w oparciu o szczegółowe badania.

Ćwiczenia wspierające w niedowidzeniu

Proponowane ćwiczenia wykonujemy z zasłoniętym okiem prowadzącym przy dobrych warunkach oświetleniowych (dodatkowe oświetlenie nie powodujące cienia).

• W poniższy prostokąt wrysuj jak najwięcej cieniutkich kresek jedna obok drugiej. Ważne żeby kreski nie stykały się z sobą. Nie śpiesz się ważna jest dokładność a nie czas. Możesz policzyć ile kresek udało się wrysować w prostokąt.

• W poniższe kółka wrysuj kolejno coraz mniejsze kółeczka. W ćwiczeniu nie jest ważna szybkość lecz precyzja wrysowania kółek.

Można dowolnie urozmaicać pamiętają, żeby kształty się nie stykały z sobą chodzi o  staranności a nie szybkość.

• Korekta druku potrzebna będzie gazeta, wydrukowane w losowej kolejności litery, które w zależności od zadania trzeba będzie : skreślać pionową (stojącą) kreską, poziomą (leżąca), otaczać w kółko lub stawiać kropki wewnątrz danej literki którą wyszukujemy.

C P L C M K U H N I M O C Q W E R T Y C A S D F G C S X D F G H J K C V B N M C P O I U Y T C L K J H G C M N B V C R F V B G H YC B N O I K M J U Y H  G B C E R F V G T Y H N C A S D F G Z S D R F T G C Z C X D F R T G H Y J C A S D F G H C E R T Y U C T G V B H U J C O  I K M J U H Y G H B C R T G V B H Y U J C O K M N H Y G T C S W E D F V G C B H O K M J U C Y A S D F G H C Q W E R T C A S D F G H C L K J H G F C M N J U H Y B G T F V F R C R F V G C T Y H A S D F G H Z X D R T G B H U C Y U H B N J U I K M C O

• Labirynty prowadzenie linii dokładnie środkiem labiryntu bez dotykania ścian labiryntu.

• Łączenie kropek jak najdokładniejsze i tworzenie z nich rysunków.

INNE CZYNNOŚCI WYKONYWANE W DOMU WSPIERAJĄCE:

• Układanie puzzli, klocków, modeli drewnianych
• Tworzenie biżuterii nawlekanie koralików (ważne aby odbywało się pod kontrolą wzroku a nie na ślepo, celujemy obserwując sznurek). Możemy stopniować trudność używając różnych żyłek od kontrastowych po przezroczyste.
• Lepienie z plasteliny, ciastoliny, piasku kinetycznego.
• Wszelkiego rodzaju szlaczki, kolorowanki precyzją dopasowane do tego co widzi i potrafi dziecko. Rysowanie po konturze rysunków.
• Tworzenie dziurkowanych rysunków : potrzebna będzie pinezka, kieszeń na dokumenty i wzór rysunku, który chcemy odtworzyć.
• Przebijanie baniek mydlanych. Potrzebne będą bańki mydlane, patyczek do szaszłyków, hula hop lub kawałek sznurka, który wyznaczy strefę bez lawy.  Dorosły puszcza bańki a dziecko ma za zadanie ich precyzyjne  rozbijanie, pamiętając że nie można przekraczać wyznaczonego okręgu ponieważ wszystko to lawa.