Układ wzrokowy człowieka czerpie z otoczenia informacje o cechach obserwowanych obiektów, takich jak ich kształt, barwa, wielkość, lokalizacja w przestrzeni, a także stanowi istotne narzędzie do percepcji głębi, ruchu czy kolejności następujących po sobie zdarzeń. Aby percepcja ta była pełna, konieczne jest ostre odwzorowanie obserwowanych przedmiotów na siatkówkach naszych oczu. W momencie narodzin układ wzrokowy człowieka nie jest jeszcze w pełni dojrzały, przez co jakość widzenia nie jest wysoka. Okazuje się jednak, że układ wzrokowy dojrzewa niezwykle szybko i już w pierwszym roku życia ostrość wzroku wzrasta z poziomu 20/638 (V = 0,03) w pierwszym miesiącu życia do poziomu 20/93 (V = 0,22) w 12. miesiącu życia. W kolejnych dwóch latach ostrość wzroku poprawia się ponad dwukrotnie, osiągając wartość 20/28 (V = 0,71) w wieku trzech lat, a norma widzenia 20/20 (V = 1,0) uzyskiwana jest najczęściej jeszcze przed ukończeniem 5–6. roku życia [1]. Opisana powyżej gwałtowna poprawa funkcji wzrokowych zachodzi w warunkach fizjologicznych, gdy na drodze do rozwoju nie stoją przeszkody, takie jak patologie w obrębie narządu wzroku i/lub nerwowej drogi wzrokowej, zaćma, nieskorygowana wada refrakcji lub zez. Widać więc, jak konieczne jest wczesne wykrycie odstępstw od norm fizjologicznych i odpowiednia ingerencja specjalisty. Każda przeszkoda na drodze rozwoju widzenia może objawić się zaburzeniem w prawidłowym dojrzewaniu układu wzrokowego i rozwinięciem trudnego do usunięcia niedowidzenia. Jedną z najczęstszych przyczyn rozwoju niedowidzenia jest nieskorygowana wada refrakcji, zwłaszcza różnowzroczność oraz zez. Najczęstszą wadą refrakcji u dzieci jest nadwzroczność, która w efekcie silnej akomodacji ulega kompensacji, co powoduje trudności w jej detekcji. W efekcie akomodacji łatwe do przeoczenia stają się nie tylko wady refrakcji o niewielkiej mocy, ale czasem również wysokie nadwzroczności (rzędu +6,00, +8,00D). Z tego też względu w wieku dziecięcym, do 14. roku życia, badanie wymaga pomiaru refrakcji po porażeniu akomodacji przez lekarza okulistę. Podczas badania konieczna jest ocena stanu narządu wzroku, aby wykryć i/lub wykluczyć stany patologiczne stojące na drodze prawidłowego rozwoju widzenia.

Oko miarowe i niemiarowe

Okiem miarowym – nazywamy, oko które potrafi na siatkówce skupić równoległą wiązkę promieniowania dochodzącą doń z przestrzeni. Oko miarowe to takie, w którym krzywizny powierzchni łamiących, współczynniki załamania ośrodków optycznych i długość osi gałki ocznej są takie, że w stanie spoczynku akomodacji, równoległa wiązka promieni świetlnych zostaje zogniskowana na siatkówce. Jeśli stosunek tych cech jest nieprawidłowy wówczas ma miejsce niemiarowość (ametropia). Oko niemiarowe – można określić, jako takie, którego układy optyczne nie są w stanie skupić równoległej wiązki promieni na siatkówce. Nie ogniskuje równoległych promieni na siatkówce bez użycia akomodacji

Podział wad wzroku

• krótkowzroczność
• nadwzroczność
• niezborność
• prezbiopia

Miarą niemiarowości oka (wadą refrakcji) jest ilość dioptrii, o którą trzeba zmienić jego moc optyczną aby było miarowe.

Krótkowzroczność

Wiązka promieni równoległych jest skupiana przed siatkówką. W efekcie na siatkówce tworzy się nieostry obraz. Głównym objawem niemiarowości jest nieostre widzenie przedmiotów leżących daleko lub blisko w przypadku nadwzroczności. Dodatkowym objawem niemiarowości jest mrużenie oczu, marszczenie czoła, przechylanie głowy, zamykanie jednego oka, np. przy pracy z bliskiej odległości, bóle głowy, przesuwanie

lub odsuwanie przedmiotów obserwowanych, objawy zapalenia spojówek, bóle oczu.

Nadwzroczność

Nadwzroczność (hypermetropia) – jest wadą przeciwstawną krótkowzroczności, bowiem wiązka promieni równoległych, wpadających do oka, zostaje skupiona przez układ łamiący oka za siatkówką. Oko nadwzroczne zebrałoby wiązkę promieni na siatkówce, gdyby teoretycznie punkt dali wzrokowej znajdował się za okiem. Praktycznie oko nadwzroczne nie ma punktu dali wzrokowej, a tym bardziej bliży wzrokowej. Gdy nadwzroczność jest mała lub niewielka, wówczas osoba młoda dzięki dużemu zapasowi akomodacji, wadę tę wyrównuje większym lub mniejszym napięciem akomodacyjnym (nadwzroczność utajona).

Astygmatyzm

Niezborność (astigmatismus) – polega na różnej sile załamywania w różnych południkach układu optycznego oka. Na skutek tego obraz na siatkówce nigdy nie jest dobrze zogniskowany i przy dużej niezborności widzenie jest słabe. Niezborność zależy najczęściej od nieprawidłowej krzywizny rogówki (niezborność fizjologiczna ok.0.5 D).

Różnowzroczność

Różnowzroczność (anisometropia) – jest stanem, w którym istnieje znaczna różnica pomiędzy mocą optyczną obu oczu. Jedno oko ma inną refrakcję niż drugie. Jest to powodem powstawania na siatkówkach obu oczu różnych co do wielkości obrazów (aniseikonia). Jeżeli różnica refrakcji przekracza 4.0 D nie ma możliwości fuzji obrazów. W sytuacji różnicy kilkunastu dioptrii, oko staje się niedowidzące i może zostać wyłączone z aktu obuocznego widzenia. Jest ona istotnym problemem towarzyszącym dzieciom w wieku szkolnym. Niewykryta różnowzroczność (anizometropia), będąca bardzo często przyczyną rozwoju tłumienia między ocznego i niedowidzenia. W przypadku różnowzroczności związanej z nieskorygowaną nadwzrocznością, w oku bardziej nadwzrocznym może pojawić się bardzo szybko stałe tłumienie prowadzące do niedowidzenia (zjawisko to nie jest do końca poznane). Natomiast jeśli różnowzroczność wynika z różnych wad wzroku obu oczu w kierunku krótkowzroczności, okazuje się, że problem rozwoju niedowidzenia i tłumienia jest znacznie rzadziej występujący ze względu na stosunkowo dobrą jakość widzenia na dal oka zmniejszą krótkowzrocznością, a poprawnym widzeniem oka zwiększą krótkowzrocznością przy obserwacji bliskich odległości – w warunkach widzenia obuocznego. Jednakże w każdym przypadku anizometropii rozważyć należy jak najszybsze wprowadzenie korekcji w celu utrzymania prawidłowego rozwoju widzenia obuocznego.